لاپەڕەی شاردنەوەx

”ئێمە ئاسایی خۆمانین”: گەنجان ئەزموونەکانیان لەگەڵ جۆراوجۆری دەمارەکاندا بەیەکەوە دەبەستنەوە 

پۆلەکان: هەواڵەکان

٦ تشرینی یەکەم ٢٠٢٦

”ئێمە ئاسایی خۆمانین”:

گەنجان ئەزموونەکانیان لەگەڵ جۆراوجۆری دەمارەکاندا بەیەکەوە دەبەستنەوە

بۆ هەفتەی ئاهەنگگێڕانی جۆراوجۆری دەمار، داوای لەو گەنجانەمان کرد کە پەیوەندییان بە 1625 کەسی سەربەخۆوە هەیە کە باس لەوە بکەن کە جیاوازی دەمار بوون بۆ ئەوان مانای چییە.

جۆراوجۆری دەمارەکان دان بەوەدا دەنێت کە مرۆڤەکان بە شێوازی جیاواز ئەزموون و کارلێک لەگەڵ جیهان دەکەن. بۆ زۆرێک لە گەنجان دەتوانێت چۆنیەتی فێربوون و پەیوەندیکردن و بەڕێوەبردنی ئەرکەکانی ڕۆژانە و تێگەیشتن لە خۆیان لە قاڵب بدات.

لە ڕێگەی ڕەنگدانەوەی خۆیانەوە، گەنجان تێڕوانینێکی ڕاستگۆیانەیان لەبارەی تەحەددیات و خاڵە بەهێزەکان و واقیعەکانی جیاوازبوونی دەمارەکانەوە بەیەکەوە باسکرد.

ئەزموونەکانیان دەریدەخەن کە جۆراوجۆری دەمارەکان یەک چیرۆک نییە، بەڵکو زۆرن.

“من تەمبەڵی نیم، هەندێک شت تەنها وزەی زیاتری دەوێت”

گەنجێک باسی لەوە کرد کە چۆن ئەرکەکانی ڕۆژانە دەتوانن هەست بە قورستر بکەن لەوەی کە بۆ کەسانی تر دەردەکەوێت.

ئەوان باسی ئەو بێزارییەیان کردووە کە دەتەوێت شتێک بکەیت، وەک خوێندن یان تەواوکردنی کارەکانی ماڵەوە، بەڵام هەست دەکەیت ناتوانیت بەدواداچوون بۆ بکەیت.

“"من تەمبەڵی ناکەم یان وەک بیانوو بەکاری ناهێنم، لە ڕاستیدا ئەرکە ئاساییەکانم بە قورس دەزانم بەهۆی زۆر شت کە کاریگەرییان لەسەر مێشکم هەیە."”

هەروەها باسیان لە بیرکردنەوەیەکی زۆر لە کارلێکە کۆمەڵایەتییەکان و دووبارەکردنەوەی گفتوگۆکان و نیگەرانی لەوەی کە ئایا شتێکی هەڵەیان وتووە یان نا.

سەرەڕای ئەمەش خۆیان بە میهرەبان و گاڵتەجاڕ وەسف کرد، تیشکیان خستە سەر ئەوەی کە چۆن جیابوونەوەی دەمارەکان پێناسە ناکات کە کێن.

ئەزموونکردنی جیهان بە شێوەیەکی جیاواز

گەنجێکی دیکە هەمەجۆریی دەمارەکانی بەم شێوەیە وەسف کردووە کە هەست دەکات کەمێک لە دەرەوەی ئەو چاوەڕوانییانەی کۆمەڵگا لەسەر مرۆڤەکان دادەنێت بژین.

“"ئەوە جۆرێکە لە مەریخی. جیهان مرۆڤەکان دەخاتە ناو سندوقەکانەوە سەبارەت بەوەی کە چۆن بڕیارە بوونیان هەبێت، هەندێکجاریش مێشکمان تەنها لەگەڵ ئەو سندوقانەدا ناگونجێت."”

بۆ ئەوان، وەرگرتنی جیاوازی دەمارەکان بوو بە بەشێک لە بنیاتنانی ناسنامەی خۆیان.

“"دنیای من هەمیشە هەستم بە کەمێک جیاواز دەکرد لە جیهانی کەسانی تر. بەڵام ئەوەم بە شتێکی جوان زانی."”

ئەوان باسیان لە فێربوونی دروستکردنی ڕێگای خۆیان کردووە نەک خۆیان ناچار بکەن کە خۆیان لەگەڵیدا بگونجێنن.

بەهێزی و شانازی

 

لە کاتێکدا کە جیابوونەوەی دەمارەکان دەتوانێت ئاستەنگ لەگەڵ خۆیدا بهێنێت، هەردوو گەنجەکە تیشکیان خستە سەر خاڵە بەهێزەکانیش.

یەکێکیان باسی لەوە کرد کە چۆن زۆرجار سەرنجی ئەو شتانە دەدەن کە ئەوانی تر بیریان دەکەن و ئەو هۆشیارییە بەکاردەهێنن بۆ پشتگیریکردنی کەسانی دەوروبەریان.

“"بەزۆری زۆر ئاگاداری دەوروبەرمم و پێش ئەوەی کەسانی تر هەست بە شتەکان دەکەم، توانای یارمەتیدان لە ڕێگریکردن لە کێشەکان شانازیم پێدەکات."”

بۆ یەکێکی تر، شانازی لە فێربوونی قبوڵکردنی خۆیان و وازهێنان لە شەرمەوە سەرچاوەی گرتووە.

“"کاتێکی زۆری پێچوو تا هەست بە ئاسوودەیی بکەم و بڵێم ئۆتیزمم. بەڵام فێربوونی ئامێزگرتنی، ئەوە شتێکە کە شانازی پێوە دەکەم."”

بەڕاستی پشتگیری چۆنە

 

هەستکردن بە بیستراو و پێشوازی و ڕێزگرتن، بابەتێکی سەرەکی بوو لە وەڵامەکانی گەنجان.

گەنجێک ڕوونیکردەوە کە چەندە گرنگە کاتێک مرۆڤەکان بەڕاستی گوێ دەگرن.

“"بە ترسناک دەزانم کاتێک خەڵک گوێم لێدەبێت بەڵام لە ڕاستیدا گوێ ناگرن."”

یەکێکی تریش ڕەنگدانەوەی ئەوە بوو کە چەندە جیاوازی دروست دەکات کاتێک ژینگەکان قبوڵ دەکەن.

“"هەستکردن بە پێشوازی و ڕێزگرتن جیاوازییەکی گەورە بۆ کەسانی ئۆتیزم دروست دەکات."”

پەیامێک بۆ هەفتەی جۆراوجۆری دەمار

دوو گەنج پەیامی بەهێزیان سەبارەت بە قبوڵکردن و تاکایەتی بڵاوکردەوە.

“"ئێمە ئاسایی خۆمانین."”

و:

“"تۆ پێش ئۆتیزم پێشتر مرۆڤێکی فێنک بوویت، تەنها فێنکتری کردیتەوە."”

ڕەنگدانەوەی ئەوان ئەوەمان بیردەخاتەوە کە جۆراوجۆری دەمار شتێک نییە کە "چاک بکرێت". ئەوە بریتییە لە داننان بەوەی کە مێشکی جیاواز بە شێوازی جیاواز جیهان ئەزموون دەکات، و ئەو جیاوازییانە شایەنی تێگەیشتن و ڕێزگرتن و پشتگیرین.

دروستکردنی فەزایەک کە گەنجان تێیدا گەشە بکەن

بۆ زۆرێک لە گەنجانی جیاوازی دەمار، گەشتەکە تەنها تێگەیشتن نییە لە چۆنیەتی کارکردنی مێشکیان، بەڵکو گەشتکردنە بە جیهانێکدا کە هەمیشە بە بیری ئەوانەوە دیزاین نەکراوە. بارودۆخی ڕۆژانە، لە قوتابخانە و کارەوە تا هاوڕێیەتی و چاوەڕوانییە کۆمەڵایەتییەکان، هەندێکجار دەتوانن هەست بە سەرسەختی یان هەڵە تێگەیشتن بکەن.

هەردوو گەنجەکە بیریان لەوە کردەوە کە چەندە گرنگە کاتێک مرۆڤەکان کاتێک بۆ گوێگرتن تەرخان دەکەن، نەک گریمانە. بیستن و ڕێزگرتن و پێشوازیکردن دەتوانێت بگۆڕێت کە چۆن کەسێک ئەزموونی فەزایەک دەکات، جا ئەوە لە پەروەردەدا بێت، لە شوێنی کاردا بێت، یان تەنها لە گفتوگۆی ڕۆژانەدا.

هەروەها ڕەنگدانەوەی ئەوان شتێکی گرنگ دەردەخەن: جۆراوجۆری دەمارەکان تەنها پەیوەندی بە تەحەددیاتەوە نییە. هەروەها دەتوانێت مرۆڤەکان چۆن جیهان دەبینن و داهێنەرییەکانیان و هاوسۆزییان و ئیرادەیان بۆ داڕشتنی ڕێگای خۆیان لە قاڵب بدات. فێربوونی ئامێزگرتنی ئەو جیاوازییانە، و وازهێنان لەو شەرمەزارییە یان چەواشەکارییەی کە دەتوانێت دەوریان بدات، دەتوانێت هەنگاوێکی بەهێز بێت بەرەو متمانە و خۆقبوڵکردن.

ئەوەی بە ڕوونی لە قسەکانیاندا دێتە ئاراوە، گرنگی دروستکردنی فەزایانە کە گەنجان هەست نەکەن کە دەبێت دەمامک بکەن کە کێن یان بە زۆر خۆیان بخەنە ناو سندوقێکەوە کە ناگونجێت. کاتێک مرۆڤەکان ئامادەن گوێبگرن و خۆیان لەگەڵ خۆیان بگونجێنن و تێگەیشتن نیشان بدەن، ئەوە ڕێگە بە گەنجانی جیاوازی دەمار دەدات هەست بە سەلامەتی بکەن کە خۆیان بوون و ئەوەش لەوێیە کە دەتوانن بەڕاستی گەشە بکەن.

ئەم هەفتەیەی ئاهەنگگێڕانی جۆراوجۆری دەمار، پەیامەکەیان سادەیە بەڵام بەهێزە: شێوازە جیاوازەکانی بیرکردنەوە نابێت شتێک بێت بۆ شاردنەوە یان "چاککردنەوە"، بەڵکو شتێک بێت بۆ تێگەیشتن و ڕێزگرتن و بەهادان.

لە 1625 خەڵکی سەربەخۆ، ئێمە شانازی دەکەین بە گەورەکردنی دەنگی گەنجان و ئاهەنگگێڕان بەو ڕێگایە زۆرانەی کە عەقڵ دەتوانێت کاربکات.